„Ferdinand Schmutzer: Freud i jego czasy w portrecie”

Wystawa w Galerii Austriackiego Konsulatu Generalnego, 2 września 2010

Austriacki Konsulat Generalny i Austriackie Forum Kultury w Krakowie prezentują od 2 września do 12 października 2010 po raz pierwszy w Polsce bardzo udaną  wystawę - przygotowaną w 2009 przez Muzeum Zygmunta Freuda w Wiedniu - składającą się z  wybranych prac rytownika Ferdinanda Schmutzera (1870-1928), należącego do najbardziej znaczących portrecistów Wiednia początku XX wieku. Wystawa w Krakowie powstała analogicznie do pierwszej wiedeńskiej wystawy we współpracy z Gabinetem Rycin Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu.

Portrety autorstwa Schmutzera umożliwiają nam swoisty wgląd w życie polityczne, kulturalne i towarzyskie środowiska wiedeńskiego przełomu wieków. Widzimy tu sztychy z portretami Zygmunta Freuda, Alberta Einsteina, Cesarza Franciszka Józefa, Karla Luegera, Arthura Schnitzlera i wielu innych przedstawicieli epoki.  Dokumenty i korespondencja ilustrują związki pomiędzy Freudem (Rodzice Freuda pochodzili z Galicji należącej wówczas do monarchii austro-węgierskiej; ojciec Jakob Freud urodził się w Tysmenitz, matka Amalie Freud w Brodach.), Schmutzerem i osobami portretowanymi.

Część wystawy poświęcona jest politycznym władcom i decydentom z czasów życia Freuda: wybijające się postaci polityczne przed I wojną światową to cesarz Franciszek Józef i burmistrz Karl Lueger.  Część druga ilustruje wzajemne wpływy, punkty styczne i przenikanie się obszarów kultury i psychoanalizy. Jako przykład licznych już wówczas powiązań tematycznych wystawa prezentuje fotografie pisarza Arthura Schnitzlera, kompozytora Richarda Straussa i aktora Burgtheater Josefa Kainza.

Naukowcy i myśliciele są głównym tematem trzeciej części wystawy, gdzie widzimy przypuszczalnie najsłynniejszy z portretów - wizerunek Alberta Einsteina. Naukowiec ten spotkał Freuda w 1927 roku w Berlinie i nawiązał z nim korespondencję zatytułowaną „Dlaczego wojna?”

Archeolog Emanuel Löwy pomagał Freudowi - jednemu ze swoich najbliższych przyjaciół - w tworzeniu i katalogowaniu zbioru antyków. Z lekarzem Rudolfem Chrobakiem, współtwórcą nowoczesnej ginekologii, łączyły Freuda – prócz ukończenia tej samej szkoły medycznej u profesora Ernsta Brücke - relacje oparte na respekcie i wzajemnym szacunku. Portret dziennikarza Ernsta Benedykta, który był właścicielem i wydawcą ulubionej gazety Freuda „Die Neue Freie Presse, kończy tę część prezentacji. 

 Podziwiając sportretowane postaci mamy również możliwość przyjrzenia się technice pracy Schmutzera. Fotografie, na podstawie których wykonywał on sztychy, dają nam wgląd w sposób pracy artysty; ich precyzyjne wykonanie dowodzi znajomości warsztatu i wysokich umiejętności artystycznych Schmutzera również w tej dziedzinie.

Ferdinand Schmutzer pochodził z rodziny o bogatych tradycjach artystycznych - jego pradziad Jacob Mathäus Schmutzer założył w Wiedniu Cesarsko-Królewską Akademię Miedziorytników („k.k. Kupferstecher-Academie”), która wkrótce połączyła się z Cesarsko-Królewską Akademią Zjednoczonych Sztuk Pięknych i należy dziś – jako Akademia Sztuk Pięknych w Wiedniu  (Akademie der bildenden Künste Wien) do najbardziej znaczących uczelni artystycznych w świecie. W młodości Schmutzer podążał za rodzinną tradycją i zajmował się rzeźbą, zanim podjął studia malarskie na Akademii Sztuk Pięknych.  Dla jego rozwoju artystycznego szczególnie ważnym momentem okazał się pobyt na studiach w Holandii, gdzie – pod wpływem dzieł Rembrandta – rozwinęły się jego zainteresowania sztuką rytowniczą, która od tego momentu znajdowała się w centrum jego twórczości artystycznej. Tworząc portrety dla wiedeńskiej śmietanki towarzyskiej, Schmutzer odniósł spory sukces finansowy i artystyczny; jako członek Secesji Wiedeńskiej od roku 1901 otrzymał wiele nagród i wyróżnień, a jego prace pojawiały się na międzynarodowych wystawach. Obok technicznej perfekcji, sławę innowacyjnego artysty przyniosły mu przede wszystkim formaty jego prac – były znacznie większe od tradycyjnych sztychów.

Uznanie akademickie przyszło w roku 1908, kiedy to został mianowany profesorem Akademii Sztuk Pięknych. W następnych latach wprowadził kolejne nowatorskie techniki – obok większych formatów stosował innowacyjne metody wytrawiania i eksperymentował z nowego rodzaju rylcami. W roku 1922 przejął na 2 lata urząd Rektora Akademii. Ferdinand Schmutzer zmarł w roku 1928 w swojej willi przy Sternwartestrasse, która do dziś znajduje się w posiadaniu jego rodziny.

Wystawa została zrealizowana dzięki finansowemu wsparciu Muzeum Zygmunta Freuda w Wiedniu, miasta Wiedeń, Vienna Insurance Group i firmy Warimpex z Wiednia.

 Christophe Ceska

Konsul Generalny Republiki Austrii w Krakowie